ជាតក

1 2 3 106

បញ្ចបណ្ឌិតជាតកទី១២

នមោ តស្ស ភគវតោ អរហតោ សម្មាសម្ពុទ្ធស្ស ។

បញ្ចបណ្ឌិតជាតក

(រឿងបណ្ឌិតទាំង ៥ ដោះស្រាយប្រស្នាអាថ៌កំបាំង)

បញ្ចបណ្ឌិតជាតកនេះ នឹងមានជាក់ច្បាស់​ក្នុង​មហាឧមង្គជាតក (សុត្តន្តបិដក ខុទ្ទកនិកាយ ជាតក មហានិបាត មហោសថជាតក បិដកលេខ ៦២ ទំព័រ ១០២)។

 

សេចក្ដីខាងក្រោមនេះ ជាអត្ថន័យដែលមានក្នុងព្រះបាលី

(ព្រះបាទវិទេហៈតាំងបញ្ហាឡើង ត្រាស់ថា)

បញ្ច បណ្ឌិតា សមាគតាត្ថ, បញ្ហា មេ បដិភាតិ តំ សុណាថ;

និន្ទិយមត្ថំ បសំសិយំ វា, កស្សេវាវិករេយ្យ គុយ្ហមត្ថំ។

អ្នកប្រាជ្ញទាំង ៥ នាក់ មកជួបជុំគ្នាហើយ ប្រស្នា​ភ្លឺច្បាស់​ដល់យើង អ្នក​ទាំងឡាយ​ចូរស្តាប់​ប្រស្នានោះ អ្នក​ផងគួសំដែង (ប្រាប់) នូវសេចក្តី​ដែល​គួរនិន្ទា ឬគួរ​សរសើរ ដែល​ជា​អាថ៌កំបាំង​ដល់នរណា។

 

(អាចារ្យសេនកៈទូលថា)

ត្វំ អាវិករោហិ ភូមិបាល, ភត្តា ភារសហោ តុវំ វទេ តំ;

តវ ឆន្ទរុចីនិ សម្មសិត្វា, អថ វក្ខន្តិ ជនិន្ទ បញ្ច ធីរា។

បពិត្រព្រះភូមិបាល សូមព្រះអង្គធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់​ដល់ទូល​ព្រះបង្គំ​ជាខ្ញុំ​ទាំងឡាយ ព្រះអង្គ​ជាអ្នក​ចិញ្ចឹម ជាអ្នក​អត់ធន់​នូវរាជកិច្ច​ដ៏ធ្ងន់ សូមព្រះអង្គ​ទ្រង់ពោល​ប្រស្នានុ៎ះ​មុន បពិត្រ​ព្រះជនិន្ទ អ្នកប្រាជ្ញ​ទាំង ៥ នាក់ ពិចារណា​នូវរបស់​ជាទី​ស្រឡាញ់ និងជាទី​គាប់​ព្រះទ័យ​របស់​ព្រះអង្គ ហើយនឹង​ក្រាបទូល​ក្នុងកាល​ជាខាង​ក្រោយ។

 

(ព្រះបាទវិទេហៈត្រាស់ប្រាប់គំនិតរបស់ព្រះអង្គថា)

យា សីលវតី អនញ្ញថេយ្យា, ភត្តុច្ឆន្ទវសានុគា (បិយា) មនាបា;

និន្ទិយមត្ថំ បសំសិយំ វា, ភរិយាយាវិករេយ្យ គុយ្ហមត្ថំ។

ភរិយាណា មានសីលពិត ដែលបុរស ដទៃលួច (សម្ផស្ស) មិនបាន ជាស្រី ប្រព្រឹត្ត តាមអំណាច នៃសេចក្តី ប្រាថ្នា របស់ភស្តា ជាទី ស្រឡាញ់ ជាទី ពេញចិត្ត នៃភស្តា បុគ្គល គួរប្រាប់ នូវសេចក្តី ដែលគួរ​និន្ទា ឬគួរ សរសើរ ដែលជា អាថ៌កំបាំង ដល់ភរិយា (នោះ)។

 

(អាចារ្យសេនកៈទូលព្រះរាជាតាមមតិរបស់ខ្លួនថា

យោ កិច្ឆគតស្ស អាតុរស្ស, សរណំ ហោតិ គតី បរាយនញ្ច;

និន្ទិយមត្ថំ បសំសិយំ វា, សខិនោ វាវិករេយ្យ គុយ្ហមត្ថំ។

សម្លាញ់ណាជាទីរលឹក ជាគតិ ជាទីពឹង​របស់អ្នក ដែលដល់​នូវសេចក្តី​លំបាក អ្នកដែល​ក្តៅ​ក្រហាយ បុគ្គលគួរ​ប្រាប់នូវ​សេចក្តី​ដែល​គួរនិន្ទា ឬគួរ​សរសើរ ដែលជា​អាថ៌កំបាំង ដល់​សម្លាញ់ (នោះ)។

 

(អាចារ្យបុក្កុសៈទូលថា)

ជេដ្ឋោ អថ មជ្ឈិមោ កនិដ្ឋោ, យោ ចេ សីលសមាហិតោ ឋិតត្តោ;

និន្ទិយមត្ថំ បសំសិយំ វា, ភាតុ វាវីករេយ្យ គុយ្ហមត្ថំ។

បងប្អូនណា ទោះបីជាបងធំក្តី កណ្តាលក្តី ជា​ប្អូនពៅក្តី បើបង​ប្អូននោះ​តម្កល់​នៅស៊ប់​ក្នុងសីល មានចិត្ត​នឹងនួន បុគ្គល​គួរប្រាប់​នូវសេចក្តី​ដែល​គួរនិន្ទា ឬគួរ​សរសើរ ដែល​ជា​អាថ៌កំបាំង ដល់​បង​ប្អូន (នោះ)។

 

(អាចារ្យកាមិន្ទៈទូលថា)

យោ វេ បិតុហទយស្ស បទ្ធគូ, អនុជាតោ បិតរំ អនោមបញ្ញោ;

និន្ទិយមត្ថំ បសំសិយំ វា, បុត្តស្សាវិករេយ្យ គុយ្ហមត្ថំ។

កូនប្រុស អ្នកប្រព្រឹត្តទៅក្នុងអំណាចនៃ​ហប្ញទ័យ​របស់បិតា ជាអ្នក​ធ្វើតាម​ពាក្យ ជា​អនុជាតបុត្រ មានប្រាជ្ញា​មិនអន់ថយ​ជាងបិតា បុគ្គល​គួរប្រាប់​នូវសេចក្តី​ដែលគួរ​និន្ទា ឬគួរ​សរសើរ ដែលជា​អាថ៌កំបាំង ដល់កូន​ប្រុស (នោះ)។

 

(អាចារ្យទេវិន្ទៈទូលថា)

មាតា ទ្វិបទាជនិន្ទសេដ្ឋ, យា នំ បោសេតិ ឆន្ទសា បិយេន;

និន្ទិយមត្ថំ បសំសិយំ វា, មាតុយាវីករេយ្យ គុយ្ហមត្ថំ។

បពិត្រព្រះអង្គជាធំជាងជន​ដ៏ប្រសើរ​ជាងមនុស្ស មាតាណា ចិញ្ចឹម​កូននោះ​ដោយ​សេចក្តី​ស្រឡាញ់​ពេញចិត្ត បុគ្គល​គួរប្រាប់​នូវសេចក្តី​ដែល​គួរនិន្ទា ឬគួរ​សរសើរ ដែលជា​អាថ៌កំបាំង ដល់​មាតា (នោះ)។

 

(មហោសធបណ្ឌិតទូលថា)

គុយ្ហស្ស ហិ គុយ្ហមេវ សាធុ, ន ហិ គុយ្ហស្ស បសត្ថមាវិកម្មំ;

អនិប្ផន្នតា សហេយ្យ ធីរោ, និប្ផន្នោវ យថាសុខំ ភណេយ្យ។

សេចក្តីពិតថា ការលាក់នូវអាថ៌កំបាំង ជា​ការប្រពៃ ការប្រាប់​នូវ​អាថ៌កំបាំង គេមិន​សរសើរ​ទេ អ្នក​ប្រាជ្ញ កាលបើ​សេចក្តី​ប្រាថ្នា​មិនទាន់​សម្រេច​នៅឡើយ ត្រូវអត់​សង្កត់ទុក លុះ​សម្រេច​ប្រយោជន៍​ហើយ ទើបគួរ​និយាយ​តាម​សប្បាយចុះ។

 

(នាងឧទុម្ពរាទេវីទូលថា)

កឹ ត្វំ វិមនោសិ រាជសេដ្ឋ, ទ្វិបទជនិន្ទ វចនំ សុណោម មេតំ;

កឹ ចិន្តយមានោ ទុម្មនោសិ, នូន ទេវ អបរាធោ អត្ថិ មយ្ហំ។

បពិត្រព្រះរាជាដ៏ប្រសើរ ព្រះអង្គ​ទ្រង់មាន​ព្រះទ័យ​ប្រែប្រួល​ឬ បពិត្រ​ព្រះអង្គ​ជាធំ​ជាង​មនុស្ស ខ្ញុំម្ចាស់​ស្តាប់​ព្រះតម្រាស់​របស់​ព្រះអង្គ​នោះហើយ តើព្រះអង្គ​ទ្រង់​ព្រះចិន្តា​ដូចម្តេច បានជា​ទ្រង់តូច​ព្រះទ័យ បពិត្រ​ព្រះសម្មតិទេព ខ្ញុំព្រះអង្គ​មិនមាន​កំហុស​ទេឬ។

 

(ព្រះបាទវិទេហៈត្រាស់ថា)

បណ្ហេ វជ្ឈោ មហោសធោតិ, អាណត្តោ មេ វធាយ ភូរិបញ្ញោ;

តំ ចិន្តយមានោ ទុម្មនោស្មិ, ន ហិ ទេវី អបរាធោ អត្ថិ តុយ្ហំ។

មហាសធត្រូវគេសម្លាប់ ព្រោះតែប្រស្នា មហោសធ​ជាអ្នក​មានប្រាជ្ញា​ដូចផែនដី យើង​បង្គាប់​គេឲ្យ​សម្លាប់​ហើយ យើងគិត​រឿងនោះ បានជា​តូចចិត្ត ម្នាល​នាងទេវី កំហុស​របស់នាង​មិនមាន​ទេ។

 

(ព្រះបាទវិទេហៈត្រាស់ថា)

អភិទោសគតោ ទានិ ឯហិសិ, កឹ សុត្វា កឹ សង្កតេ មនោ តេ;

កោ តេ កិមវោច ភូរិបញ្ញ, ឥង្ឃ វចនំ សុណោម ព្រូហិ មេតំ។

អ្នកឯង ទើបតែទៅផ្ទះក្នុងពេលព្រលប់​សោះ ឥឡូវ​នេះ ស្រាប់តែ​មកវិញ​ភ្លាម អ្នកឯង​ឮ​ដំណឹង​ដូចម្តេច ចិត្តរបស់​អ្នកឯង​រង្កៀស​ដូចម្តេច ម្នាលអ្នក​មានប្រាជ្ញា​ដូចផែនដី នរណា​បាន​ប្រាប់​ដំណឹង​ដូចម្តេច​ដល់អ្នក យើងចង់​ស្តាប់ពាក្យ​នោះ អ្នកចូរ​ប្រាប់ពាក្យ​នោះដល់​យើង។

 

(មហោសធទូលថា)

បណ្ហេ វជ្ឈោ មហោសធោតិ, យទិ តេ មន្តយិតំ ជនិន្ទ ទោសំ;

ភរិយាយ រហោគតោ អសំសិ, គុយ្ហំ បាតុកតំ សុតំ មមេតំ។

បពិត្រព្រះអង្គជាធំជាងជន ព្រះអង្គស្តេចទៅក្នុង​ទីស្ងាត់ បានប្រាប់​នូវ​អាថ៌កំបាំង​ដែល​ព្រះអង្គ​ប្រឹក្សា​ហើយ​ក្នុងពេល​ព្រលប់ ដល់​អគ្គមហេសី​ថា មហោសធ​ត្រូវគេ​សម្លាប់ ព្រោះ​តែប្រស្នា ក្នុងកាល​ណា សេចក្តីកំបាំង ឈ្មោះថា ព្រះអង្គ​ធ្វើឲ្យ​ប្រាកដ​ហើយ​ក្នុងកាលនោះ សេចក្តី​កំបាំង​នុ៎ះ ទូលព្រះបង្គំ​ជាខ្ញុំបាន​ឮហើយ។

 

យំ សាលវនស្មឹ សេនកោ, បាបកម្មំ អកាសិ អសព្ភិរូបំ;

សខិនោវ រហោគតោ អសំសិ, គុយ្ហំ បាតុកតំ សុតំ មមេតំ។

អាចារ្យសេនកៈបានធ្វើអំពើអាក្រក់ ជាអំពើមានសភាព​មិនល្អ​ក្នុងឧទ្យាន​ដ៏ដេរដាស​ដោយ​ដើម​សាលព្រឹក្ស បានទៅ​ក្នុងទីស្ងាត់ ហើយ​ប្រាប់ដល់​សម្លាញ់ សេចក្តី​កំបាំង​ណា ដែល​អាចារ្យ​សេនកៈ​ធ្វើឲ្យ​ប្រាកដ​ហើយ សេចក្តី​កំបាំងនោះ ទូលព្រះបង្គំ​ជាខ្ញុំបាន​ឮហើយ។

 

បុក្កុស បុរិសស្ស តេ ជនិន្ទ, ឧប្បន្នោ រោគោ អរាជយុត្តោ;

ភាតុញ្ច រហោគតោ អសំសិ, គុយ្ហំ បាតុកតំ សុតំ មមេតំ។

បពិត្រព្រះអង្គជាធំជាងជន រោគ (ឃ្លង់) កើតឡើង​ដល់បុក្កុស​បុរស​របស់​ព្រះអង្គ រោគនោះ​មិន​សមគួរ​ដល់​ព្រះរាជា​ទេ គាត់បាន​ទៅ​ក្នុងទីស្ងាត់ ហើយ​ប្រាប់ដល់​បងប្អូនប្រុស សេចក្តី​កំបាំង​ណា ដែល​អាចារ្យ​បុក្កសៈ​ធ្វើឲ្យប្រាកដ​ហើយ សេចក្តី​កំបាំងនុ៎ះ ទូល​ព្រះបង្គំ​ជាខ្ញុំ​បានឮ​ហើយ។

 

អាពាធោយំ អសព្ភិរូបោ, កាមិន្ទោ នរទេវេន ផុដ្ឋោ;

បុត្តស្ស រហោគតោ អសំសិ, គុយ្ហំ បាតុកតំ សុតំ មមេតំ។

អាចារ្យកាមិន្ទនេះ មានអាពាធដ៏អាក្រក់ គឺត្រូវ​នរទេវយក្ខ​ចូល បានទៅ​ក្នុងទីស្ងាត់ ហើយ​ប្រាប់​ដល់កូន​ប្រុស សេចក្តី​កំបាំងណា ដែល​អាចារ្យ​កាមិន្ទ​ធ្វើឲ្យ​ប្រាកដ​ហើយ សេចក្តី​កំបាំង​នុ៎ះ ទូលព្រះបង្គំ​ជាខ្ញុំបាន​ឮហើយ។

 

អដ្ឋវង្កំ មណិរតនំ ឧឡារំ, សក្កោ តេ អទទា បិតាមហស្ស;

ទេវិន្ទស្ស គតំ តទជ្ជ ហត្ថំ, មាតុញ្ច រហោគតោ អសំសិ;

គុយ្ហំ បាតុកតំ សុតំ មមេតំ។

ព្រះឥន្ទ្របានថ្វាយមណិរតន៍មានជ្រុង ៨ ដ៏ថ្លៃថ្លា (ដល់​ព្រះបាទ​កុសរាជ) ជា​ព្រះអយ្យកោ​របស់​ព្រះអង្គ ថ្ងៃនេះ មណិរតន៍នោះ ទៅនៅ​ក្នុង​កណ្តាប់ដៃ​នៃ​អាចារ្យ​ទេវិន្ទ​ហើយ អាចារ្យ​ទេវិន្ទ​ទៅក្នុងទីស្ងាត់ ហើយ​ប្រាប់​ដល់មាតា សេចក្តី​កំបាំង​ណា ដែល​អាចារ្យ​ទេវិន្ទ​ធ្វើឲ្យ​ប្រាកដ​ហើយ សេចក្តី​កំបាំងនុ៎ះ ទូលព្រះបង្គំ​ជាខ្ញុំបាន​ឮហើយ។

 

គុយ្ហស្ស ហិ គុយ្ហមេវ សាធុ, ន ហិ គុយ្ហស្ស បសត្ថមាវិកម្មំ;

អនិប្ផន្នតា សហេយ្យ ធីរោ, និប្ផន្នោវ យថាសុខំ ភណេយ្យ។

សេចក្តីពិតថា ការលាក់នូវអាថ៌កំបាំង ជាការប្រពៃ ការប្រាប់នូវ​អាថ៌កំបាំង គេមិន​សរសើរទេ អ្នក​ប្រាជ្ញ កាលបើ​សេចក្តី​ប្រាថ្នា​មិនទាន់​សម្រេច ត្រូវអត់​សង្កត់ទុក លុះ​សម្រេច​ប្រយោជន៍​ហើយ ទើបគួរ​និយាយ​តាមសប្បាយ​ចុះ។

 

ន គុយ្ហមត្ថំ វិវរេយ្យ, រក្ខេយ្យ នំ យថា និធឹ;

ន ហិ បាតុកតោ សាធុ, គុយ្ហោ អត្ថោ បជានតា។

បុគ្គលមិនគប្បីបើកនូវអាថ៌កំបាំង គប្បីរក្សានូវ​អាថ៌កំបាំង​នោះ ដូចជា​រក្សានូវ​កំណប់ ដ្បិតថា អាថ៌កំបាំង​ដែលបុគ្គល​អ្នក​ដឹងច្បាស់ មិនធ្វើ​ឲ្យប្រាកដ ជាការប្រពៃ។

 

ថិយា គុយ្ហំ ន សំសេយ្យ, អមិត្តស្ស ច បណ្ឌិតោ;

យោ ចាមិសេន សំហីរោ, ហទយត្ថេនោ ច យោ នរោ។

អ្នកប្រាជ្ញ មិនគប្បីនិយាយប្រាប់នូវអាថ៌កំបាំង​ដល់ស្រី ដល់ជន​ជាសត្រូវ ដល់​ជន​រឡិបរឡប់​ដោយ​អាមិស ដល់ជន​លួច​គំនិតគ្នា។

 

គុយ្ហមត្ថំ អសម្ពុទ្ធំ, សម្ពោធយតិ យោ នរោ;

មន្តភេទភយា តស្ស, ទាសភូតោ តិតិក្ខតិ។

ជនណា តែងញ៉ាំងអាថ៌កំបាំង​ដែលមិនទាន់​មានគេ​ដឹង ឲ្យគេដឹង អ្នក​ប្រាជ្ញ​តែង​អត់សង្កត់​មិនប្រាប់​ដល់ជន​នោះ ព្រោះខ្លាច​បែកការ​ដែលគិត​ទុក ដូចជា​មនុស្ស​ខ្ញុំគេ។

 

យាវន្តោ បុរិសស្សត្ថំ, គុយ្ហំ ជានន្តិ មន្តិនំ;

តាវន្តោ តស្ស ឧព្វេគា, តស្មា គុយ្ហំ ន វិស្សជេ។

ជនទាំងឡាយប៉ុន្មាននាក់ ដឹងនូវមន្តជាអាថ៌កំបាំង​របស់​បុរស សេចក្តី​តក់ស្លុត​ប៉ុណ្ណោះ តែង​កើតឡើង​ដល់បុរស​នោះ ព្រោះ​ហេតុនោះ អ្នកប្រាជ្ញ​មិនគប្បី​ផ្សាយ​នូវ​អាថ៌កំបាំង។

 

វិវិច្ច ភាសេយ្យ ទិវា រហស្សំ, រត្តឹ គិរំ នាតិវេលំ បមុញ្ចេ;

ឧបស្សុតិកា ហិ សុណន្តិ មន្តំ, តស្មា មន្តោ ខិប្បមុបេតិ ភេទំ។

ក្នុងវេលាថ្ងៃ អ្នកប្រាជ្ញ គប្បីនិយាយ​អាថ៌កំបាំង​ក្នុងទីស្ងាត់ មិនគប្បី​បញ្ចេញ​សំឡេង​ក្នុង​វេលាយប់​ឲ្យហួស​កម្រិត ព្រោះថា ពួកអ្នក​ឈ្លបស្តាប់ រមែង​ឮនូវ​អាថ៌កំបាំង​ដែល​ប្រឹក្សាគ្នា ព្រោះ​ហេតុនោះ គំនិត​ដល់នូវការ​បែកធ្លាយ​យ៉ាងឆាប់។

ចប់ បញ្ចបណ្ឌិតជាតក៕

(សុត្តន្តបិដក ខុទ្ទកនិកាយ ជាតក វីសតិនិបាត បិដកលេខ ៦០ ទំព័រ ១៣០)

ថ្ងៃទី ២២ ខែ កក្កដា ព.ស. ២៥៦២ គ.ស. ២០១៨

ដោយ ស.ដ.វ.ថ.

 

1 2 3 106